HELSA OG VANHELSA

 HELSA OG VANHELSA.

SJUKDOM OG SOTT.

Det er ei fast tru at i gamle dagar var folket mykje større,

sterkare og friskare enn det er no. Og noko ligg det
til grunn for denne trui. Umlag alt det me høyrer um folk
i gamall tid tyder på at dei var store og sterke. Me hev for-
teljingar um store kjermpor, um djerve og sterke stridsmen-
ner, urm hardbalne karar som kunde tola kva det skulde
vera, og me høyrer ogso um sterke og djerve kvinnor som
var like dugande som mennerne.

Det er vel ogso sanning at folket i eldre tid var sterkare
og tolde meir enn den ætti som no liver. Tilhøvi var soleis
at dei veike borni jamnast døydde medan dei var unge.
Berre dei som hadde full livskraft og styrke vaks upp, og
ætti vart eit utval av dei besste og sterkaste menneskje som
kom til verdi. Livet og levekåri var harde og det sette merke
på folket. Dei som greidde seg gjenom vanskane og vaks
upp vart jamt hardbalne, sterke menn og kvinnor som tol-
de ei brosa. Og det er um desse djerve og modige men-
neskje soga kann fortelja oss. Veiklingane hev soga gjøymt

og gløymt for altid.                                                             '

Men tvillaust var det ogso veiklingar i gamletidi. Man-
ge av dei døydde unge men sume vaks ogso upp. Og sjuk-
domer herja og tok burt helsa ogso hjå vaksne og sterke
folk. Sjukdomar var ikkje sjeldsynte i gamletidi, og når
dei fyrst korn til bygdi kunde dei tyna heile grenderne og
leggja gardane aude. Folket brukte dei lækjeråder som dei
visste om av eigi røynsla eller forteljingar frå forfederne,
men desse råderne rokk sjeldan til a stogga sjukdomane.
Um råderne kunde berga ein og annan so magta dei ikkje å
berga heile grenderne eller bygdi.

 

Vanhelsa i gamall tid. 621

Den sjukdomen som truleg herja mest var pesten, sotti,
eller som den greini av sjukdomen me no kjenner vert
kalla, tyfus. Det var svullesotti eller den orientalske pesten
som herja mest, og rædsla for denne sjukdomen var so
stor at dei fleste store sjukdomar som gjekk over landet
vart kalla pest. Sjukdomen fekk gjerne si største magt i
hardåri med svolt og naud, og ein sette difyr jamt pesten
i samband med ufred, uår eller andre ulukkor. Radt fram
til vare dagar hev det i kyrkjebøni vore ein bolk um vern
mot »krig, hungersnød og pestilens«.

Den største ulukka her i landet valda pesten i 1349-50.

Dette peståret er enno kjend og minna under namni «den
store mennedauden« og »Svartedauden«. Um hausten 1349
kom det til Bergen eit skip som hadde pestsjuke umbord.
Sjukdomen kom inn i byen og åt seg straks vida utover.
Fyrr vinteren var ende hadde sjukdomen spreidd seg ikring
heile landet, både i by og bygd. I mange grender døydde
storparten av folket og mange gardar, ja enndå til heile
grender, vart liggjande aude etter herjingi, Ein reknar at
pesten i det året tok burt millom tridjeparten og helvti av
heile folketalet i landet, og det er mykje som tyder på at
ogso Osbygdi misste nær halvparten av folketalet sitt i
»Svartedauden«. (Sjå i ein annan bolk meir um gardar i
Osbygdi som då vart folketome og aude). Avdi svullane
som sjukdomen førde med seg vart svarte med di det kom
koldbrann i dei fekk sotti namnet »Svartedauden«.

Det kom fleire pestar gjenom tiderne, og sjukdomen
krov jamt mange liv, sjølv um han ikkje herja og rydja so
reint i bygderne som i den store mannadaudevinteren. I
1360 herja sjukdomen svert, han vart da kalla »den store
barnedeuden« avdi han det året tok mest born, og likeins
i 1370. Herjingi det sisstnemnde året vert enno minna un-
der namnet »Drepsoiii». I 1552 herja pesten i landet, lik-
eins i 1566 og 1600, og i Bergen og dei næraste bygderne
døydde mange av sjukdomen i desse åri. 1618 var atter
eit pestår, likeins 1629 og 1637. I Bergen tok sjukdomen
desse åi ikring fjordeparten av folketalet, og i grannebyg-
derne, soleis ogso i Os, døydde mange av pesten i denne tidi.

Ein annan sjukdom som valda mykje ulukka var kop»
pane, »Bolesykja». Sjukdomen kom til Norig for fyrste

 

 

622

gang i 1200 talet, og sidan herja ha rett som det var ikring
i landet. Nokon boteråd mot sjukdomen var ikkje å fin-
na og han tok ei mengd menneskje. Mange som ikkje
døydde fekk likevel minning og mein for livet som »bole«
grevne«, og fekk ar og merke etter sjukdomen. Koppane
herja m. a. sterkt i 1615 og 1724 og mange døydde av sjuk«
domen i desse åri.

Ein sjukdom som det ikkje stod mindre uhugnad !IV
var spillesyk je, spedalsksjukdomen. Denne sjukdomen Finn
ein umtala fra utgamall tid, sole is er han nemnd i Ilcirc H V
dei bibelske skrifterne. Ogso her i landet var sjukdorncn
spreidd. So Iangt attende som me finn upplysningar urn
folk og tilhove i Osbygdi finn me nemnd spillesjuke folk I
bygdi. Det vart skipa sjukehus, »5t. l ergens hucllcr
hospitalet for dei spillesjuke, og rett som det er finn me
nemnd menn eller kvinnor fra Osbygdi som var pa »51'('
ieden», hospitalet. Bygdefolket gay gjerne gavor til hospi
talet. Det var ei almenn tru at ei »sselegava -til Spetalcn«
kunde hindra ulukkor, eldsfare, uhende pa sjaen o. s. b., oM
ein trudde ogso at sovorne guvor kunde fremja arbeid og
fortenesta, gjeva betre fiske og gjeva betre avdratt av bu
skapen. Desse sjukehusi fekk veddei mange gavor so
mykje okonomisk magt at dei kunde taka mot mange av
dei spillesjuke fra bygderne. Attimillom vart det ogso ut-
likna ein serskatt til desse sjukehusi. Fra 1650 og utovcr
matte soleis kvar bonde i Os og andre Sunnhordlandsbyg
der gjeva 4 skjeling urn aret til »Spetalen« i Bergen.

Kolere var ogso ein gamall sjukdom som av og til her-
ja i landet, men som sjeldan var serleg strid i dei vest-
landske bygderne.

Sjukdomar fylgde jamt med uari. I »gronar« og svolt-
ar, og gjerne ogso i ufredstider, matte folket berga livet
med mat som lite hovde til folkefoda, med mjol av bork,
mose og liknande ting. Nar det i sovorne ar kom sjukdo-
mar i bygderne hadde folk et lite magt til a stii imot og
sjukdomane kunde da herja radt ogjelegt. I 1690 hi var
det tvo slike sjukdomsrider da det deydde dub belt so mange
folk i Osbygdi som i vanlege ar, og likeins i 1704 og 1729.
I vanlege tider deydde det ikring 20 menneskje urn het i
Osbygdi, men i 1733 doydde det 60 menneskje berre i dei

 

1-623

Tvo månaderne mars og april. So vid! cin kunn skyna var
del' sol i], pcstcn, SOIll tok dei. 1 dei tvo hardari 1741 og
17·1·2 doyddc dct 123 mcnncskjc i Osbygdi. I heile preste-
gjcl<.let vart det i desse tvo ari fedd 179 menneskje, men
dct deyddc 312. Storparten daydde av »blodgeng«, som
<lit var det vanlege namn pa sotti, tyfus. Som Ieekjerad
mo t sjukdornen brukte osingane knuste ostraskjel som dei
tok inn i brennevin eUer mjolk, og det hjelpte noko segjer
Nits Legender som da var prest i Os.

Den sveraste pakjenning av sjukdom fekk Osbygdi su-
maren 1765, same aret som benderne gjorde uppstyr i Ber-
gen for den tunge ekstraskatten. Det deydde den sumaren
\06 menneskje i Ossokni, umlag tiandeparten av heile fol-
ketalet og fern gonger so mykje som i eit vanlegt al'. Urn-
lag tvo tridjepartar av dei dede var born under 15 ar, og
sjukdomen tykkjest soleis ha yore bolesykja eUer ei onnor
sott som serleg tok borni. I 1780 kom det atterei sovori
sjukdomsrid, og berre i tidi frii Jonsok til Larsok det aret
vart det gravlagt 33 lik pa Os kyrkjegard.

Koppane herja jamt i bygdi, soleis i 1792 og ennda meir
i 1803, som var radt eit dodsar. I det sisstnemnde aret som
elles var det sisste store koppearet i Osbygdi doydde over
30 born i sokni av koppane. Ikring 1802 byrja dei ogso her
i landet med »poiing« mot koppane, veksinesion, og talet
pa dei som doydde av sjukdomen minka straks ned til ein
tiandepart mot fyrr. Og etterkvart kvarv bolesykja heilt
burt i bygderne.

Pestsjukdomane har ogso yore spake i dei sisste hun-
dradari. Det same gjeld spillesvkie. Etterkvart som husi
vart betre, reinsemdi yaks, kosthaldet vart jamnare og heile
helsesteUet vart likare so minka det med desse sjukdomane.
Spillesykja er no umlag heilt kvorvi burt og det kann ga
mange ar millom kvart tilfeUe av sott. Ein og ann an gong
hey det vel kome ein liten tyfusfarang, soleis i 1860, 1878 og
1882, men med dei lsekjerader og det helsesteU som ein no
hey er det jamnast lett a stogga sjukdomen.

I 1849 kom det kolere til vestlandsbygderne. Det var
sterk rreddsla millom folk for denne sjukdomen og det vart
difyr skip a til serskilde kyrkiegerder i dei bygder del' sjuk-
domen kom inn. Soleis ogso i Osbygdi. Det vart laga tvo

 

 

624

kolerakyrkjcgardar, cin pi[ l'roso og cin pil »St einkulo« I
Lyseklosterrnarki. Sjukdomen kom til Os, men hu n hC1',111
berre i ein Iut av bygdi. Det deydde 8 mcnncskjc, av dcssc
ein mann i Lysefjorden som vart gravlagd p:01 »Stcink ulo«,
og 7 i den ytste Iuten av Osbygdi. Dei sisste vart gravlagti"
i kyrkjegarden pa Døso.

lniluense er rekna for a vera ein »moderne« sjukdom,
men han er kjend heiIt fra det 16de hhundradet. I ]84
herja han i Os og bygderne der ikring, likeins i 1889-90,
Det var Iikevel ikkje mange som doydde av sjukdomcn j
desse ari. Eit nytt tak tok han i 1918 da mange doyddc i
»spenske.syk iee som sjukdomen da vart kalla.

Ein ting som gjenom tiderne hey teke mange liver sjulo
dom pa berselsengi. Kunnig hjelp ved fcdsla var ikkjc il
fa, reinsemdi var klein og det Ierde jamt til at barselkona
daydde. Sjolv um det ikkje er nemnd i dodslistorne so
kann ein likeveI finna ut at i sers mange hove deydde mori
under eller straks etter barnefodsla. Og i sovorne hove
fylgde jamnast barnet etter mori. Bygdefolket gjorde lite
for a betra tilhovi. Sjolv i dei tider da jordmodre var tl
finna i byane og i mange bygder heldt osingane fast P.1
den gamle skikken med »kloke konor« og fann det heilt
uturvande a ha jordmor i Osbygdi. Dei brukte ogso i man.
ge heve radgjerder som berre var bygde pa gamall tru og
overtru. - Etter at reinsemdi og stellet i husi vart betre og
etter at det kom jordmor i bygdi mink a barselsjukdomanc
etterkvart og det vart sjeldan dodsfall pa barselsengi,

Var det i eldre tider stor vagnad for ei barseIkona so
var det ikkje mindre vagnad for smeborni. I dei trange
stovorne som sjeIdan hadde ljos men jamt mykje reyk, med
kleint stell og lite reinsemd vart smaborni gjerne sjuke og
daydde. Den farlegaste tid for barnet var fyrr det vart ars.
gamallt, og me finn at i eIdre tider galdt millom tridjeparten
og Ijordeparten av alle dodsfall i Osbygdi born under 1 ar.
Greidde barnet seg til det var arsgamallt so vart vagnaden
mykje mindre, men ogso seinare i barneari var det stor
dadsprosent. So Iangt fram i tidi som ikring 1700 galdt
umlag helvti av alle dadsfall i aret born under 15 ar, og i
cldre tider var dodsprosenten for desse ennda sterre. I dei
sisste tidbolkane, etter 1865, gjeld mindre enn tridjeparten

 

 

625

 

IIV dodslHl1i horn under 15 1'Ir. Ein xcr [ilhovi bcsxt uv den
xciruu-c uppscttc listu over dudsfu ll i byudi.

Si';" OJ.! skude vur i cldrc tidcr jamt upphav til doden.

Dct var ikkjc lrckjarar pa bygderne og handsaming av sal'
og skadcr va r svcrt uvand. Ein hadde gamle og reynde hus-
1':"<.Icr som vart brukte i sovorne hove og i mange tilfelle
hjclptc dei. Men jamt tok det ogso ei uheppi vending med
silri etter r aderne. Reinsemdi var skral, og blodforgift, verb
fcber, rot og daudkjot var vanlege Iylgjor etter det gamle
uvaride sarstellet.

Da det kom leek ierer til bygdi og desse fekk med sar.
handsaming a gjera besna tilhevi mykje. Rett nok gjekk
ikkje ein bonde til doktaren for eit vanleg hogg- eller stikk-
sal', og mange doydde framIeis av blodforgift o. 1., m.en Ire.
kjarane berga fleire og fleire og etterkvart lserte folket seg
til a stella sari og halda dei reine. Blodforgift og rot i sar
vart sjeldnare. Og etter at ein attat hey Ienge devvings.
m
idler so ein kan hands am a skader og saretter som det
trengst utan liding for den sjukeer dodsfalli pa grunn av
sar og likamsskader gjenge ned til ein brokdel av det dei
fyrr var.

Ein sjukdom som var vel kjend pa bygderne i eldre tider
og som ogso hadde sitt upphav i liti reinsemd var skabb
og skurv. »Ditt skurvehovud« var eit vanlegt skjcllsord
millom folk. Sjukdornen kvarv burt etterkvart som rein.
semdi yaks og er heilt ukjend i dette arhundradet.

Diiierit, »H elsesyk j, eller »Trorrdhjernsk halsesykja«
som sjukdomen til a byrja med var kalla her, Finn me ikkje
nemnd i bygdi fyrr i 1881, da han kom inn i Hor daland. I
1883 tok han til a herja i Os og sjukdomen heldt ved i 5-6
h. I Os lrekjardistrikt var det i 1884-85 ialt 167 tilfelle av
sjukdomen med 35 dadsfall, derav 14 dodsfall i Ossokni.
Ogso seinare hey sjukdomen synt seg, men han vert jam.
nast snegt stogga no. Etter at ein fann eit serum til bote.
rad Ierer sjukdomen sjeldan til doden. I dei seks ari 1921
-26 var det soIeis 15 tilfelle av difterit i Os, men bene 2
av dei sjuke deydde.

Skerlegensieber kom ender og da til bygdi, jamnast som
smitta fra Bergen eller andre bygder. I 1881 kom sjukdo-
men soleis fra 0lve til Haugland i Os, og het etter, cIa det
40

 

 

626

vart mange tilfcllc i bygdi, kuridc cin Fcm gllngcl' ryl),!.ln fH
vegen at sjukdomen fra Bcrgcn til Os. I dcssc tvo 1"l'i doyd
de det 43 menneskje i Os Irekjardistrikt av skarluuonsfcbcr ..
Sjukdomen hey ogso seinare meldt seg i bygdi, men han hcv
vanIeg synt seg mildare og dodsfalli hey jamnast YOre fli.

I den nyare tid er det serleg tvo sjukdornar S0111 hcv
teke mange menneskjeliv i bygdi. Det er kreelisjukdomen,
»at«(, og ieeringi.

Kreelisiukdom finn ein bene nemnd ein og annan gun),!
i eldre tider. Truleg deydde mange av krreft utan at cin
skyna kva sjukdomen var, og han fekk jamt andre narnn.
Krreft i livet vart soleis nemnd som magesjukdom, s[lr i
magen elIer noko liknande. Elles tykkjest krreftsjukdomcn
a ha auka pa i seinare tider. I 1880-1900 deydde det i 0.'1
leekierdisirikt umlag helvti so mange av krreft som av ta»
ring, og i sjolve Ossokni var det umlag 2 dedsfall um ~hct
av krreft. Men i dei sisste 20-30 ar hey sjukdomen auka so
at no er det ikkje stor skilnad pa dadsfalli av desse tvo sjuk-
do mane.

Teering finn ein fra gamall tid i bygdi. Dei gamle had.
de sjeIdan noko visst namn pa denne sjukdomen, dei sagdc
berre at han elIer ho som var sjuke »iviilesi buri«. I preste-
bokerne Finn me ender og da nemnd at sume deydde av
»svindsoi« som radt fram til 1880 ari var det vanlege offisi-
elle namn p a sjukdornen. Men kor mange som tseringi ver=
keleg tok er urad a finna noko Iitande um.

Fyrst fra ·1870 ari av kann me med riokolunde vissa fyl.
gja sjukdomen si herjing i bygderne. Fra 1875 til 1890 var
tseringi skuld i umlag 12 prosent av alle dodsfall i Os leek jet»
disiriki (Os, Fusa, Strandvik, Halandsdalen, Sarnnanger og
Sund), og i sjolve Ossokni tykkjest prosenten av tserings-
dodsfalli a vera ikring 13. I same tidi var tseringsdadsfalli i
heile HordaIand fylke ikring 14 prosent av det samla dads-
Iall-talet.

'Tilhevi vart mykje dei same ogso etter arhundradskif-
tet. Fra 1912 til 1920 var 12 prosent av dodsfalli i lsekjar.
distriktet (Os og Fana) tseringsdedsfall. Dette svarar riser
til stoda i heile fylket der prosenten i same' tid var 13.
Elles var talet noko mindre i Os enn i Fana.

 

627                            

 

 

 

I~ttcl' 1()20 vurt slot/It noko hctrc. I Whct 1920-30
døyddc det kvurr ill' hCI' i lundct umlag 13 mcnncskje av
hcl'ing for kvar 10 000 livandc. Dadsprosenten var i Hor-
duland over ]4 for kvar 10 000 menneskje, men i Os var
han i dcnnc tidi millom 6 og 7. Det hev etter maten vore
fIcire tilfeUc av sjukdomen enn desse tali syner, men dads-
faIli av trering hey yore fa. Dei sisste ari hey atter synt
cin liten auke i Osbygdi.

Det kann vera fleire orsaker til at treringsdadsfalli i Os
hcv minka i den sisste tidi, men mykje a takka for det er
tvillaust den strid mot tseringi som Os seniietsiorening hey
teke upp. Laget som vart skipa i 1913 hadde som fvremal
a reisa strid mot tseringssjukdomen og a syta for sjukehjelp
i bygdi, og det hey i stor mun leyst sine uppgavor. Laget
held no 2 sjukesysirer som star til tenesta for sjuke i aUe
luter av Osbygdi, og dette hey yore til stor hjelp for dei
sjuke og til vinning og gagn for foIkehelsa i grenderne, Man.
ge tseringssjuke hey Iaget hjelpt til upphald pa helseheimer,
og det gjev ogso studnad til tseringssjuke som bur heime so
at livematen kann hjelpa dei til a vinna over sjukdornen. I
den sisste tidi hey laget ogso Fenge istand leekjartilsyn med
skuleborni for at ein betre kann halda auga med helsa deira
og meta sjukdomen fyreat.

Døde i Ossokni 1665-1900,

11665-170011701-173511736-176511766-1800 11801-1840 11841-186511866-1900

 

Dede ialt

549

I

846

I

779

I

822

I

960.

I

891

I 1255

 

 I

 

 

 

 

 

 

 \

 

 

 

Derav under 1 ar

27,9

 

27,4

 

25.8

 

26,6

 

25,0

 

23,4

 

15,9

1- 5 ar

8,9

 

7,1

 

9,4

 

7,5

 

5,6

 

7,8

 

8,4

5-15 :I>

10.,0.

 

5,2

 

8,3

 

6,5

 

5,8

 

4,9

 

6,4

15-25 »

6,2

 

6,4

 

6,9

 

4,9 I

5,2

 

4,8

 

7,5

25-40 »

9,6

 

10.,2 I

11,1

 

9,9 I

6,8

 

9,7 I

9,6

over 40' »

37,4

 

43,7

 

38,5

 

44,6

 

51,6

 

49,4

 

52,2

-----

 

I

 

I

 

I

 

I

 

I

 

I

 

 

100

100

100'

lOG

100

100

100

 

 

 

628

 

Av ovanstd andc listu vii cin Finnu k o rlci» ultlren PI't dei dede i Osbygdi hev YOre gjenom dei yrnsc tidbol kar fdi 1665 til 1900. Ein vil sja at aldren hev uuku otter kvart. Medan riser 28 prosent av alle dedsfalli i Fyrstc bob ken, 1665-1700, galdt born under 1 ar er prosenten minku til knapt 16 for sovorne dodsfall i sisste bolken. Ogso for sterre born er dodsfalli Iserre i sisste tidbolkane. Besst syner likevel auken i livealdren pa talet av døde over 40 al'. Medan det i fyrste bolken berre var ikring tridjeparten av dei dade som hadde denne aldren so er det i sisste bolkane over helvti.

Ved a skilja ut og setja upp lista ogso over dei som Cl' dode i 80, 70, 60 og 50 arsaldren vilde ein Ienge ennda betre vissa for auken i livealdren. Nar ikkje det er gjort i ovan- staande lista so kjern det av at uppgavorne for dei eldre ikkje er a lita pa. Dei gamle heldt liti greida pa aldren sin og nar ein mann eller ei kona kom upp i 60--70 hi so rekna dei seg jamt for a vera 5~IO ar eldre enn dei verkeleg var. I kyrkj ebokerne syner soleis dodslistorne for eldre folk j am. nast ein mykje hogre alder enn den reynlege, og det vil taka urimeleg lang tid a finna ut den rette aldren.

I vokster og storleik hey osingane YOre og er umlag etter medeltalet for Hordalandsbygderne. Nar ein saman- liknar hegdi at dei gutane som vart utskrivne som soldatar fra Os med storleiken at gutane fd andre bygder so er ikkje skilnaden stor. Inntil 1907 stod osingane i Herdenger bataljon. Medalhegdi for gutane fd Os var gjenom 25 aI', fd 1875 til 1900, 169.4 cm., og for resten av bataljonen (fdl Sunnhordland og Hardangerbygderne) var medalhogdi 169.6 cm. Av gutane fd Os vart i same tidbolken 60 prosent funne dugande til lina, 19 prosent til trsensoldatar og 21 pro sent vart fritekne. For resten av bataljonen var dei same tali 60, 17 og 23 prosent. Bade i vokster, dugleik og helsa stod osingane soleis nett jamsides med gutane fra dei andre bygder som hoyrde til Hardanger bataljon.

Etter 1907 hev osingane hørd til Midthordland beteljon. For dei 10 hi fra 1912 til 1922 var tali soleis for osingane: Dugande til lina 76 prosent, dugande til trren 10 prosent, og fritekne 14 prosent. For resten av bataljonen var

 

 

629

629

 

tali i same tidbolken 69, 14 og 17 prosent. Helsa og dugleik
var soleis vel so god hja osgutane som hja dei andre i denne
tidbolken.

Osbygdi hey sovidt me veit yore fri for store ulukkor.

Naturhende som skridor, flaumar o. l.er bygdi tolleg fri for,
og andre hendingar pa landjordi som hey teke menneskjeliv
hey det ogso sjeldan Yore.

Dei fleste ulukkor som hev kravd liver hendinger pa
sieen, og sovorne kann me finna jamt gjenom tiderne. I
1668 var ein bat fd Os pa ferd til Bergen. Bdten kollsigla
og alle som var med, 6-7 menn og kvinnor fd Neset, kom
burt. Under fiske hende det av og til ulukkor, og det vert
jamt nemnd at ein og annan »komburt ved havet«, d. v. s.
dei bleiv under varsildfisket. Under dette fiske kom det
m. a. burt tvo mann fra Halhjem i 1775 og tvo mann fra
Søvik i 1804.

Den største ulukka på sjøen hende den 11. mars 1822,
»Galne-måndagen«, som denne syrgjelege dagen sidan vart
kalla, og som ikkje vart snart gløymd. Det var i sisste liten
av vårsildfisket. Veret var godt um morgonen og mange
båtar reiste ut. Mange farty tok ogso på heimveg den da-
gen avdi fisket var umlag ende. Ut på fyremiddagen, mil-
lom kl. 10 og 11, kom nordveststormen som sloppen ut or
ein sekk, og attåt kom snjofoket so tjukt at ein ikkje såg
neven framfyre seg. På strekkjet millom Bømlo og Bergen
forliste nær 30 jegter og større farty som var på heimferd
frå fisket. Ennda verre gjekk det ut over fiskebåtane og ei
mengd av desse spurdest ikkje meir. Det vart uppgjeve at
det kom burt 47 menneskje som høyrde heime i Os preste-
gjeld, og av desse var 10-12 frå Os-sokni. Det var fiskarar
frå Hegglandsdalen, Lysefjorden og Søre Neset som kom
burt. Fiskarane få dei andre grender i Osbygdi berga
livet, men fleire av desse misste ogso sine båtar og fiskegrei-
dor på »Galne-måndagen«.

Ogso 1824 var eit ulukkesår, Um hausten det året kom
5 osingar burt på sjøen og um vinteren gjekk 2 mann i isen
pa Ulvenvatnet. I 1831 kom 2 mann frå Osøyri burt på
skyssferd til Tysnes med ein doktar frå Bergen, og året etter
bleiv det 2 mann frå Sør-øyane på heimvegen frå arbeid i

 

 

 

630

 

 

631

     .....

      H. Holmsen.                          Joh. H. Olsen